Page 15 - Demo

duke i krahasuar me burime t%u00eb tjera dhe me realitetin shoq%u00ebror t%u00eb koh%u00ebs.Shoq%u00ebria n%u00eb Spart%u00eb ndahej n%u00eb tri klasa: spartan%u00ebt, periek%u00ebt dhe ilot%u00ebt.Spartan%u00ebt, t%u00eb cil%u00ebt e quanin veten qytetar%u00eb dhe g%u00ebzonin t%u00eb drejta t%u00eb plota ekonomike e politike, ishin t%u00eb pakt%u00eb n%u00eb num%u00ebr. Ata kishin t%u00eb drejta dhe detyrime t%u00eb barabarta midis tyre, prandaj njihen edhe si %u201cbashk%u00ebsia e t%u00eb barabart%u00ebve%u201d; kishin n%u00eb p%u00ebrdorim ngastr%u00ebn e tok%u00ebs (kler%u00ebn), t%u00eb cil%u00ebn nuk e punonin vet%u00eb, si dhe merreshin vet%u00ebm me st%u00ebrvitje ushtarake, me luft%u00eb e politik%u00eb.Periek%u00ebt ishin banor%u00ebt e periferive. Ata ishin t%u00eb lir%u00eb, kishin pronat e tyre dhe nj%u00ebfar%u00eb autonomie dhe sh%u00ebrbenin si nj%u00ebsi m%u00eb vete n%u00eb ushtri.Ilot%u00ebt ishin popullsia e n%u00ebnshtruar n%u00eb territoret e pushtuara, q%u00eb jetonte n%u00eb gjendje skllav%u00ebrie. Punonin klerat e spartan%u00ebve dhe u jepnin atyre gjysm%u00ebn e prodhimit. Konsideroheshin t%u00eb rreziksh%u00ebm p%u00ebr shtetin dhe kund%u00ebr tyre zhvilloheshin kripti(ekspedita nd%u00ebshkimore). Ky sistem prodhonte frik%u00eb dhe dhun%u00eb strukturore, ndaj stabiliteti spartan mb%u00ebshtetej edhe te kontrolli i rrept%u00eb shoq%u00ebror. Sparta kishte nj%u00eb organizim shtet%u00ebror mjaft t%u00eb q%u00ebndruesh%u00ebm. Ajo ishte nj%u00eb shtet tipik ushtarak, nj%u00eb fortes%u00eb natyrore ku jetonte nj%u00eb popull ushtar, p%u00ebr t%u00eb cilin lufta ishte q%u00ebllim madhor. Spartan%u00ebt kishin nj%u00eb ushtri k%u00ebmb%u00ebsor%u00ebsh shum%u00eb t%u00eb fort%u00eb dhe t%u00eb p%u00ebrgatitur mir%u00eb. N%u00eb bashk%u00ebpunim me shtetet aleate, ata krijuan %u201cLidhjen e Peloponezit%u201d, e cila bashk%u00eb me %u201cLidhjen e Delosit%u201d, t%u00eb drejtuar nga Athina, luajt%u00ebn rol t%u00eb r%u00ebnd%u00ebsish%u00ebm n%u00eb marr%u00ebdh%u00ebniet midis qytet-shteteve t%u00eb Greqis%u00eb s%u00eb lasht%u00eb. Rivaliteti Athin%u00eb-Spart%u00eb tregon si modele t%u00eb ndryshme politike dhe ekonomike mund t%u00eb lidhin aleanca, por edhe t%u00eb p%u00ebrfshihen n%u00eb konflikte afatgjata ndaj nj%u00ebri-tjetrit.SpartaShoq%u00ebria dhe institucionet (shek. VI-IV p.e.s.)4Dy mbret%u00ebritUshtriaShoq%u00ebria spartaneBashk%u00ebsia spartane (9000)K%u00ebshilli i Pleqve (Herusia) 28 an%u00ebtar%u00eb + 2 mbret%u00ebritKuvendi i popullit (Apela)Periek%u00ebt (30 000)Ilot%u00ebt(7 familje n%u00eb nj%u00eb familje spartane)5 Efor%u00ebtEdukimi spartanLikurgu e konsideronte edukimin si fush%u00ebn m%u00eb t%u00eb r%u00ebnd%u00ebsishme t%u00eb nj%u00eb ligjv%u00ebn%u00ebsi. Ai i kushtoi nj%u00eb r%u00ebnd%u00ebsi t%u00eb madhe edukimit fizik e ushtarak, disiplin%u00ebs dhe rregullit. Djemt%u00eb e mosh%u00ebs shtat%u00eb deri n%u00eb nj%u00ebzet vje%u00e7 d%u00ebrgoheshin n%u00eb kampe (agela), ku i n%u00ebnshtroheshin nj%u00eb edukimi shum%u00eb t%u00eb rrept%u00eb. Aty m%u00ebsonin t%u00eb hidhnin diskun, shtiz%u00ebn, t%u00eb p%u00ebrdornin shpat%u00ebn, t%u00eb ushtroheshin n%u00eb mundje etj. Ata st%u00ebrviteshin me q%u00ebllim q%u00eb t%u00eb m%u00ebsonin t%u00eb mbijetonin edhe n%u00eb kushte mjaft t%u00eb v%u00ebshtira, si dhe nuk u lejohej p%u00ebrdorimi i pijeve alkoolike. Spartan%u00ebve u m%u00ebsohej t%u00eb shpreheshin n%u00eb m%u00ebnyr%u00eb t%u00eb qart%u00eb dhe me pak fjal%u00eb. Prej tyre vjen edhe termi %u201cshprehje lakonike%u201d, q%u00eb do t%u00eb thot%u00eb %u201ct%u00eb shprehesh shkurt dhe prer%u00eb%u201d.LeximAnalizoni p%u00ebrmes mendimit kritik%u2022 Demokracia %u00ebsht%u00eb form%u00eb e drejtp%u00ebrdrejt%u00eb e ushtrimit t%u00eb pushtetit nga shumica: a mendoni se shumica ka gjithmon%u00eb t%u00eb drejt%u00eb? Vler%u00ebsoni njohurit%u00eb tuaja%u2022 %u00c7%u2019t%u00eb reja soll%u00ebn reformat e Solonit? Po t%u00eb Klisthenit?%u2022 Pse demokracia arriti nivelin m%u00eb t%u00eb lart%u00eb n%u00eb koh%u00ebn e Perikliut? %u2022 %u00c7far%u00eb i dallonte ilot%u00ebt nga skllev%u00ebrit?%u2022 Gjeni pikat e p%u00ebrbashk%u00ebta dhe dallimet mes demokracis%u00eb s%u00eb Athin%u00ebs dhe asaj t%u00eb dit%u00ebve tona. Kush p%u00ebrjashtohej nga e drejta e vot%u00ebs? P%u00ebrse?%u2022 P%u00ebrpiquni t%u00eb shpjegoni pse Sparta nuk ka l%u00ebn%u00eb gjurm%u00eb t%u00eb r%u00ebnd%u00ebsishme nga qytet%u00ebrimi i saj. A lidhet kjo me munges%u00ebn e tradit%u00ebs s%u00eb shprehjes s%u00eb lir%u00eb t%u00eb opinioneve n%u00eb publik?%u2022 M%u00ebsuat p%u00ebr dy poliset kryesore greke. N%u00eb cilin prej tyre do t%u2019ju p%u00eblqente t%u00eb jetonit? P%u00ebrse?Hulumtoni dhe diskutoni13